IPHS Standard for health facilities

 

IPHS મુજબ તમારા આરોગ્ય કેન્દ્રમાં કઈ સુવિધાઓ હોવી જોઈએ?

    જરા વિચારો, કોઈ દર્દી સારવાર માટે આરોગ્ય કેન્દ્રમાં આવે. તેને ડૉક્ટર મળે, પરંતુ જરૂરી દવા ઉપલબ્ધ ન હોય. અથવા સાધન હોય, પણ તેને ચલાવવા માટે તાલીમ પામેલો કર્મચારી ન હોય. આવી સ્થિતિમાં સમજાય છે કે સારી આરોગ્યસેવા આપવા માટે ઘણી બાબતો એકસાથે વ્યવસ્થિત હોવી જરૂરી છે.

    આ બાબતોનું આયોજન કરવામાં Indian Public Health Standards એટલે કે IPHS માર્ગદર્શક બને છે. તેમાં આરોગ્ય સંસ્થાઓ માટે સેવાઓ, મકાન અને માળખાકીય સુવિધાઓ, માનવબળ, દવાઓ, તપાસ તથા સાધનો જેવા મુદ્દાઓ અંગે ધોરણો દર્શાવવામાં આવે છે.

    હવે તમને પ્રશ્ન થાય કે સબ સેન્ટર અને જિલ્લા હોસ્પિટલ માટે એકસરખી જરૂરિયાતો હોય? બંનેની કામગીરી અને જવાબદારીઓ અલગ હોવાથી પોતાની સંસ્થાને લાગુ પડતી માર્ગદર્શિકા જોવી જરૂરી છે.

    સબ સેન્ટર, પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, સામૂહિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, પેટા જિલ્લા હોસ્પિટલ અને જિલ્લા હોસ્પિટલ માટેના IPHS દસ્તાવેજોની લિંક્સ આપવામાં આવી છે. એટલે તમે જે સ્તરની સંસ્થામાં કામ કરતા હો, તેના સંબંધિત દસ્તાવેજથી શરૂઆત કરી શકો છો.

    આ માર્ગદર્શિકાનો ઉપયોગ રોજિંદી કામગીરીમાં કેવી રીતે કરવો તે એક ઉદાહરણથી સમજીએ. ધારો કે તમને તમારા વિભાગની સુવિધાઓ તપાસવાનું કહેવામાં આવે. તો પહેલાં લાગુ પડતી માર્ગદર્શિકા વાંચો. ત્યારબાદ તમારી પાસે શું ઉપલબ્ધ છે અને ક્યાં સુધારાની જરૂર છે તેની નોંધ બનાવો.

    માત્ર સાધનોની સંખ્યા લખવાથી આગળ વધીને થોડા વ્યવહારુ પ્રશ્નો પણ પૂછો: સાધન ચાલુ છે? તેની જાળવણી થાય છે? જરૂરી સામગ્રી મળે છે? કર્મચારીઓને તેનો ઉપયોગ આવડે છે? આ રીતે તપાસ કરવાથી ખરીદીની સાથે કામગીરીમાં રહેલી મુશ્કેલીઓ પણ ધ્યાનમાં આવે છે.

    જે ખામી દેખાય તેને સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરો. “સુવિધા ઓછી છે” એવું લખવાને બદલે કઈ સુવિધા જરૂરી છે, હાલ શું સ્થિતિ છે અને કામ પર તેની શું અસર પડે છે તે જણાવો. આવી નોંધ સુધારાની દરખાસ્ત તૈયાર કરવામાં મદદરૂપ બને છે.

    દસ્તાવેજ વાપરતાં તેની આવૃત્તિ અને ત્યારબાદના સુધારા પણ તપાસજો. યોગ્ય માર્ગદર્શિકા લઈને ટીમ સાથે નિયમિત સમીક્ષા કરશો તો સુધારાની શરૂઆત ક્યાંથી કરવી તે વધુ સ્પષ્ટ થશે. અંતે દર્દીને સમયસર અને વ્યવસ્થિત સેવા મળે, એ જ આ સમગ્ર પ્રયત્નનો હેતુ છે.

Indian Public Health Standards — IPHS Standard

Facility / આરોગ્ય સંસ્થા	PDF
Sub Centersસબ સેન્ટર	PDF જુઓ
Primary Health Centreપ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર	PDF જુઓ
Community Health Centreસામુહિક આરોગ્ય કેન્દ્ર	PDF જુઓ
Sub-district & Sub-divisional Hospitalપેટા જિલ્લા અને પેટા વિભાગીય હોસ્પિટલ	PDF જુઓ
District Hospitalsજિલ્લા હોસ્પિટલો	PDF જુઓ