♿ ગુજરાત સરકારની ભરતીમાં દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ માટે 4% અનામત
ગુજરાત સરકાર • સામાન્ય વહીવટ વિભાગ • ઠરાવ તા. 17-09-2021
દિવ્યાંગ અનામત
Point Roster
Disability Groups
Reservation
ગુજરાત સરકારની વર્ગ-1, વર્ગ-2 અને વર્ગ-3ની સંબંધિત સીધી ભરતીની જગ્યાઓમાં Persons with Benchmark Disabilities માટે કુલ ખાલી જગ્યાઓના 4% અનામત રાખવાની વ્યવસ્થા આ ઠરાવમાં વિગતવાર સમજાવવામાં આવી છે.
આ જોગવાઈ The Rights of Persons with Disabilities Act, 2016 અને benchmark disabilityની કાનૂની વ્યવસ્થાને ધ્યાનમાં રાખીને અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.
01. ઠરાવની ઓળખ
| વિગત | માહિતી |
|---|---|
| સરકાર | ગુજરાત સરકાર |
| વિભાગ | સામાન્ય વહીવટ વિભાગ |
| તારીખ | 17-09-2021 |
| મુખ્ય વિષય | દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ માટે રાજ્ય સરકારની સેવાઓ/જગ્યાઓમાં 4% અનામત |
| મુખ્ય કાયદો | The Rights of Persons with Disabilities Act, 2016 |
| Reservation Type | Horizontal Reservation |
02. Benchmark Disability માટે 4% Reservation
રાજ્ય સરકારના વર્ગ-1, વર્ગ-2 અને વર્ગ-3ના સંબંધિત સંવર્ગોમાં સીધી ભરતીથી ભરવાની થતી કુલ ખાલી જગ્યાઓમાંથી ચાર ટકા જગ્યાઓ benchmark disabilities ધરાવતી વ્યક્તિઓ માટે અનામત રહેશે.
03. Disabilityના મુખ્ય Groups
| Group | Disability Category |
|---|---|
| (a) | અંધત્વ અને ઓછી દ્રષ્ટિ |
| (b) | બધિર અને ઓછું સાંભળનાર |
| (c) | Locomotor disability, cerebral palsy, leprosy cured person, dwarfism, acid attack victims અને muscular dystrophy |
| (d) | Autism, intellectual disability, specific learning disability અને mental illness |
| (e) | ઉપરના (a) થી (d) groupsમાંથી એક કરતાં વધુ પ્રકારની disability સહિત multiple disabilities |
04. 4%નું Distribution
ઠરાવ મુજબ benchmark disability માટેના કુલ 4% reservationમાં નિર્ધારિત disability groups પ્રમાણે reservationનું વિતરણ કરવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
આ માટે દરેક Department/Cadreએ કઈ post કઈ disability માટે suitable/identified છે તે બાબત પણ ધ્યાનમાં લેવાની રહે છે.
05. Reservationમાંથી Exemption
કોઈ Department અથવા establishmentમાં benchmark disabilities માટે reservation લાગુ ન કરી શકાય તેવી વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિ હોય, તો સંબંધિત જોગવાઈ હેઠળ યોગ્ય પ્રક્રિયા અને કારણો સાથે exemptionનો પ્રશ્ન વિચારવામાં આવી શકે છે.
ઠરાવ મુજબ માત્ર administrative convenienceના આધારે reserved vacancy દૂર કરવાની વ્યવસ્થા માનવાની નથી.
06. Meritથી પસંદ થયેલો PwBD Candidate
જો benchmark disability ધરાવતો ઉમેદવાર સામાન્ય meritના આધારે પસંદગી માટે યોગ્ય ઠરે અને તેની પસંદગી reservationની રાહત વગર થતી હોય, તો આવી પસંદગી સંબંધિત reservation quota સામે adjust કરવાની બાબત ઠરાવની જોગવાઈ અનુસાર નક્કી કરવાની રહેશે.
આથી merit selection અને reserved vacancy વચ્ચેનો ભેદ Recruiting Authorityએ યોગ્ય રીતે જાળવવો જરૂરી છે.
07. Disability Certificate
Benchmark disabilityના લાભ માટે ઉમેદવાર પાસે સક્ષમ સત્તાધિકારી દ્વારા આપવામાં આવેલ Disability Certificate હોવું જરૂરી છે.
Certificate prescribed competent authority દ્વારા આપવામાં આવેલ છે કે નહીં તથા recruitment માટે જરૂરી benchmark disability criteria પૂર્ણ થાય છે કે નહીં તેની ચકાસણી કરવી જરૂરી છે.
08. 100-Point Reservation Roster
Benchmark disabilities માટે reservationનું અમલીકરણ 100-point roster દ્વારા કરવાની જોગવાઈ છે.
દરેક rosterમાં 100 pointsનું એક cycle રહેશે અને તેને ચાર blocksમાં વહેંચવાની વ્યવસ્થા દર્શાવવામાં આવી છે.
| Block | Points |
|---|---|
| પ્રથમ Block | Point 01 થી 25 |
| બીજો Block | Point 26 થી 50 |
| ત્રીજો Block | Point 51 થી 75 |
| ચોથો Block | Point 76 થી 100 |
09. Roster કેવી રીતે Maintain કરવો?
Rosterમાં recruitment year, roster point, post name, કઈ disability category માટે vacancy earmark કરવામાં આવી, appointment/selectionની વિગતો વગેરે નોંધવાની રહે છે.
PDFના Page 7માં benchmark disabilities માટે reserved vacanciesનો prescribed roster/register format પણ આપવામાં આવ્યો છે.
10. Vacancy Carry Forward
કોઈ ભરતી વર્ષમાં benchmark disability માટે અનામત vacancy માટે યોગ્ય ઉમેદવાર ઉપલબ્ધ ન થાય તો તેને તરત સામાન્ય vacancy તરીકે સમાપ્ત માનવાની નથી.
ઠરાવમાં આવી vacancyને આગામી ભરતી વર્ષ સુધી carry forward કરવા તથા prescribed circumstancesમાં અન્ય eligible benchmark disability category સાથે interchange કરવાની પ્રક્રિયા દર્શાવવામાં આવી છે.
11. Interchange of Disability Categories
Reserved categoryનો યોગ્ય benchmark disability candidate ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યારે ઠરાવમાં દર્શાવેલી પ્રક્રિયા મુજબ અન્ય eligible disability categoryમાંથી vacancy ભરવાની interchange વ્યવસ્થા લાગુ પડી શકે છે.
પરંતુ આ પ્રક્રિયા roster, identified/suitable post અને ઠરાવની conditionsને આધિન રહેશે.
12. Horizontal Reservation શું છે?
Benchmark disability માટેનું reservation SC, ST, SEBC અથવા General જેવી vertical categoryથી અલગ horizontal reservation છે.
તેથી PwBD ઉમેદવાર પોતાની મૂળ social categoryમાં રહીને disability reservationનો લાભ મેળવી શકે છે અને rosterમાં તેનું adjustment prescribed horizontal reservation system મુજબ કરવાનું રહે છે.
13. Requisitioning Authorityની જવાબદારી
ભરતી માટે requisition મોકલતી authorityએ benchmark disability reservation યોગ્ય રીતે દર્શાવવામાં આવે તેની ખાતરી કરવી જરૂરી છે.
કઈ vacancy benchmark disability માટે reserved છે અને કયા disability group માટે earmark છે તેની યોગ્ય વિગતો recruiting agencyને મોકલવી જરૂરી છે.
Roster position અને અગાઉની carry-forward vacancy પણ ધ્યાનમાં લેવાની રહેશે.
14. Selectionમાં Minimum Standard Relaxation
ઠરાવમાં benchmark disabilities માટે reserved vacancy ભરવા નિર્ધારિત સામાન્ય ધોરણ મુજબ પૂરતા ઉમેદવાર ઉપલબ્ધ ન થાય તેવી પરિસ્થિતિ અંગે પણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
આવી relaxationનો અર્થ essential eligibility qualification અથવા post માટે જરૂરી functional suitability દૂર થઈ જાય એવો નથી. Applicable recruitment conditions અને prescribed standards ધ્યાનમાં રાખવાના રહેશે.
15. Medical Examination
ઠરાવના Page 6માં નવી નિમણૂક સમયે લાગુ પડતી medical fitness વ્યવસ્થા સાથે benchmark disability ધરાવતી વ્યક્તિ માટેની પરિસ્થિતિનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
નિયુક્તિ પહેલાં applicable medical fitness requirements અને candidateની disabilityને ધ્યાનમાં રાખીને prescribed procedure અનુસરવાની રહેશે.
16. સમગ્ર Recruitment Workflow
17. Recruiting Office Checklist
| ✓ | ચકાસવાની બાબત |
|---|---|
| □ | Post benchmark disability માટે identified/suitable છે? |
| □ | 100-point roster update છે? |
| □ | Current recruitmentમાં applicable roster point કયું છે? |
| □ | Disability group યોગ્ય રીતે earmark કર્યો છે? |
| □ | Carry-forward vacancy બાકી છે? |
| □ | Requisitionમાં PwBD reservation સ્પષ્ટ દર્શાવ્યું છે? |
| □ | Advertisementમાં યોગ્ય disability category દર્શાવી છે? |
| □ | Candidateનું Disability Certificate verify કર્યું છે? |
| □ | Meritથી selected PwBD candidateનું adjustment યોગ્ય રીતે કર્યું? |
| □ | Selection પછી roster/registerમાં entry કરી છે? |
18. Quick Reference
| વિષય | જોગવાઈ |
|---|---|
| Reservation | 4% |
| Eligible Group | Persons with Benchmark Disabilities |
| Recruitment | સંબંધિત સીધી ભરતીની જગ્યાઓ |
| Reservation Nature | Horizontal |
| Roster | 100-Point Roster |
| Roster Blocks | 4 Blocks × 25 Points |
| Unfilled Vacancy | Carry-forward / applicable interchange provisions |
| Certificate | Competent Authorityનું Disability Certificate |
| Main Law | Rights of Persons with Disabilities Act, 2016 |
| GR Date | 17-09-2021 |
19. FAQ
ગુજરાત સરકારની ભરતીમાં દિવ્યાંગ માટે કેટલું reservation છે?
આ ઠરાવ મુજબ સંબંધિત સીધી ભરતીની જગ્યાઓમાં Persons with Benchmark Disabilities માટે 4% reservationની જોગવાઈ છે.
PwBD reservation vertical છે કે horizontal?
Benchmark disability માટેનું reservation horizontal reservation તરીકે અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.
કયો roster રાખવાનો છે?
ઠરાવમાં 100-point roster અને તેને 25 pointsના ચાર blocksમાં વહેંચવાની વ્યવસ્થા દર્શાવવામાં આવી છે.
Reserved candidate ન મળે તો vacancy તરત General થઈ જાય?
ના. ઠરાવમાં unfilled reserved vacancy માટે carry-forward અને prescribed circumstancesમાં interchangeની પ્રક્રિયા આપવામાં આવી છે.
Disability Certificate જરૂરી છે?
હા. Reservationનો લાભ મેળવવા applicable benchmark disability સાબિત કરતું competent authorityનું prescribed certificate જરૂરી છે.
આ GR કયા કાયદા સાથે જોડાયેલ છે?
આ વ્યવસ્થા મુખ્યત્વે The Rights of Persons with Disabilities Act, 2016 સાથે સંબંધિત છે.
📄 મૂળ 7-Page Government Resolution
👁 Original GR જુઓ ⬇ Download PDF
♿ 4% Reservation for Persons with Benchmark Disabilities in Gujarat Government Recruitment
Government of Gujarat • General Administration Department • Resolution dated 17-09-2021
Reservation
Point Roster
Disability Groups
Reservation System
The Resolution provides a framework for 4% reservation for Persons with Benchmark Disabilities in relevant direct-recruitment vacancies in Class I, Class II and Class III services/posts of the State Government.
The framework is based on the Rights of Persons with Disabilities Act, 2016 and covers disability categories, certification, roster management, carry-forward, interchange and recruitment administration.
01. Resolution at a Glance
| Item | Provision |
|---|---|
| Government | Government of Gujarat |
| Department | General Administration Department |
| Date | 17-09-2021 |
| Reservation | 4% |
| Beneficiaries | Persons with Benchmark Disabilities |
| Reservation Type | Horizontal |
| Main Law | Rights of Persons with Disabilities Act, 2016 |
02. Four Percent Reservation
Four per cent of relevant vacancies to be filled by direct recruitment in the covered Class I, Class II and Class III cadres are to be reserved for persons with benchmark disabilities, subject to the conditions of the Resolution.
03. Disability Groups
| Group | Category |
|---|---|
| (a) | Blindness and low vision |
| (b) | Deaf and hard of hearing |
| (c) | Locomotor disability including cerebral palsy, leprosy cured person, dwarfism, acid attack victims and muscular dystrophy |
| (d) | Autism, intellectual disability, specific learning disability and mental illness |
| (e) | Multiple disabilities from amongst persons under groups (a) to (d) |
04. Exemption
The Resolution contains provisions concerning exemption in cases where reservation for persons with benchmark disabilities cannot appropriately be applied to particular establishments/posts.
Such exemption is subject to the prescribed process and cannot simply be assumed by a recruiting office.
05. Selection on Merit
Where a person with benchmark disability qualifies on merit without relying upon the applicable reservation relaxation, the candidate's adjustment is to be dealt with in accordance with the merit/reservation principles stated in the Resolution.
06. Disability Certificate
A person claiming the benefit of benchmark-disability reservation must hold the applicable disability certificate issued by the competent authority.
The recruiting authority should verify the certificate and the candidate's eligibility under the applicable benchmark-disability category.
07. 100-Point Roster
The Resolution provides for maintenance of a 100-point reservation roster for persons with benchmark disabilities.
Each cycle consists of 100 points divided into four blocks.
| Block | Roster Points |
|---|---|
| Block 1 | 01–25 |
| Block 2 | 26–50 |
| Block 3 | 51–75 |
| Block 4 | 76–100 |
08. Roster Register
The roster records the recruitment year, roster point, name of post, applicable disability group and appointment-related information.
A specimen roster/register for reserved vacancies is attached on Page 7 of the Resolution.
09. Carry Forward of Vacancies
Where an eligible person with benchmark disability is not available for a reserved vacancy in a recruitment year, the Resolution provides a mechanism for carry-forward of the vacancy rather than automatically treating it as an unrestricted vacancy.
10. Interchange
Subject to the conditions in the Resolution, an unfilled vacancy earmarked for one benchmark-disability category may be considered for interchange with another eligible benchmark-disability category in the prescribed circumstances.
11. Horizontal Reservation
Reservation for persons with benchmark disabilities operates horizontally across the applicable vertical categories.
Accordingly, the candidate continues to belong to the relevant vertical/social category while the disability reservation is adjusted horizontally in accordance with the prescribed system.
12. Responsibility of Requisitioning Authority
The authority sending a recruitment requisition must correctly identify vacancies reserved for persons with benchmark disabilities and provide the relevant disability-category and roster information to the recruiting agency.
Existing carry-forward vacancies and the applicable roster position should also be considered while preparing the recruitment requisition.
13. Medical Examination
Page 6 of the Resolution also deals with medical-fitness requirements at the time of new appointment and their application in the context of persons with benchmark disabilities.
14. Recruitment Workflow
15. Recruitment Office Checklist
| ✓ | Check |
|---|---|
| □ | Is the post identified/suitable for the applicable disability? |
| □ | Is the 100-point roster updated? |
| □ | What is the applicable roster point? |
| □ | Which disability group is earmarked? |
| □ | Is any carry-forward vacancy pending? |
| □ | Does the recruitment requisition correctly show PwBD reservation? |
| □ | Does the advertisement identify the appropriate category? |
| □ | Has the disability certificate been verified? |
| □ | Has merit selection been adjusted correctly? |
| □ | Has the final selection been entered in the roster/register? |
16. Quick Reference
| Point | Provision |
|---|---|
| Reservation | 4% |
| Beneficiary | Persons with Benchmark Disabilities |
| Nature | Horizontal Reservation |
| Roster | 100-Point Roster |
| Blocks | Four blocks of 25 points each |
| Unfilled Vacancy | Carry-forward / applicable interchange |
| Certificate | Disability Certificate from competent authority |
| Law | Rights of Persons with Disabilities Act, 2016 |
| Resolution Date | 17-09-2021 |
17. FAQ
How much reservation is provided for PwBD candidates?
The Resolution provides 4% reservation for persons with benchmark disabilities in the covered direct-recruitment vacancies.
Is disability reservation horizontal?
Yes. The Resolution applies it as horizontal reservation.
Which roster is used?
A 100-point roster, divided into four blocks of 25 points each, is prescribed.
What happens when a suitable reserved candidate is unavailable?
The Resolution contains carry-forward and, in prescribed circumstances, interchange provisions for unfilled reserved vacancies.
Is a disability certificate required?
Yes. The applicable certificate from the competent authority is required for claiming the reservation benefit.
📄 Original 7-Page Government Resolution
👁 View Original GR ⬇ Download PDF
.jpeg)
0 Comments